Χιλιόμετρο 53. Ουλτρά 105 χιλιομέτρων. Είμαι στον σταθμό ως υποστήριξη και φτάνει ο φίλος μου, ο συναθλητής μου. Βγάζει παπούτσι, βγάζει κάλτσα, και από κάτω μια φουσκάλα που θα μπορούσε να έχει δικό της αριθμό συμμετοχής.
«Περίμενε», του λέω, «πάω δίπλα στους διασώστες να πάρω καθαρή γάζα και ό,τι άλλο χρειαστεί».
Πήγα. Γύρισα. Μέσα σε αυτό το διάστημα εκείνος είχε ξεκαρφώσει την παραμάνα από τον αριθμό του, την είχε «αποστειρώσει» με έναν αναπτήρα, είχε σκάσει τη φουσκάλα και είχε τελειώσει. Με κοίταξε σαν να του έφερνα καφέ αφού είχε φύγει: «Διασώστες; Τώρα;»
Αυτό το άρθρο το είχα γράψει πρώτη φορά το 2017, ως λίστα με μύθους για τις πρώτες βοήθειες. Από τότε έχω περάσει αρκετές ώρες σε σταθμούς αγώνων, έχουν αλλάξει και κάποιες οδηγίες, οπότε του άξιζε ένα ξαναγράψιμο. Η διαπίστωση είναι μία: στους αγώνες το πρόβλημα σπάνια είναι ότι δεν ξέρουμε. Είναι ότι βιαζόμαστε. Και ότι αυτό που «ξέρουμε» το μάθαμε από τη γιαγιά.
Πάμε.
1. Φουσκάλα: «Τη σκας και τελείωσε» vs. «Τη σκας σωστά»
Ας ξεκινήσω από το χιλιόμετρο 53, γιατί εδώ υπάρχει μια ανατροπή. Το λάθος του φίλου μου δεν ήταν που την έσκασε. Είχε άλλα 52 χιλιόμετρα μπροστά του και μια τεράστια φουσκάλα που θα έσκαγε έτσι κι αλλιώς μέσα στο παπούτσι. Σε μεγάλη φουσκάλα που πονάει, η ελεγχόμενη παροχέτευση είναι λογική επιλογή.
Το λάθος ήταν όλα τα υπόλοιπα:
- Η παραμάνα του αριθμού είχε 50 χιλιόμετρα ιδρώτα και σκόνη πάνω της. Ο αναπτήρας δεν την κάνει αποστειρωμένη, απλώς τη μαυρίζει.
- Πόδι και χέρια δεν καθαρίστηκαν.
- Η φουσκάλα έμεινε ακάλυπτη μέσα σε κάλτσα για άλλα 50 χιλιόμετρα.
Η αλήθεια: αν η φουσκάλα είναι μικρή και δεν σε ενοχλεί, την αφήνεις ήσυχη και την προστατεύεις. Αν είναι μεγάλη και πονάει, καθαρίζεις το σημείο, τρυπάς στην άκρη με αποστειρωμένη βελόνα, αφήνεις το υγρό να βγει, κρατάς το δέρμα από πάνω (είναι το καλύτερο επίθεμα που θα βρεις) και τη σκεπάζεις. Και αν οι διασώστες είναι δέκα μέτρα δίπλα, όλα αυτά τα έχουν στην τσάντα τους.
2. Ρινορραγία: «Κεφάλι πίσω και βαμβάκι» vs. «Κεφάλι μπροστά και πίεση»
Η μικρή μου Ιωάννα έχει συχνές ρινορραγίες. Τόσο συχνές, που πλέον έχει εξοικειωθεί και, όταν είναι μόνη της, τις αντιμετωπίζει σωστά. Όταν όμως είναι δίπλα η μαμά και η γιαγιά, ακούει εκείνες. Και εκείνες λένε αυτό που λένε όλες οι μαμάδες και οι γιαγιάδες της Ελλάδας: «Γύρνα το κεφάλι πίσω και βάλε ένα βαμβάκι.»
Κάθε φορά καταλήγουμε σε μικρή οικογενειακή σύσκεψη. Εγώ επιμένω: πάμε στην τουαλέτα, κεφάλι μπροστά.
Η αλήθεια:
- Κεφάλι ελαφρώς μπροστά, ποτέ πίσω. Με το κεφάλι πίσω το αίμα κατεβαίνει στον λαιμό και στο στομάχι, και μπορεί να φέρει βήχα ή εμετό. Ό,τι έρθει στο στόμα το φτύνεις, δεν το καταπίνεις.
- Πιέζεις το μαλακό μέρος της μύτης, κάτω από το κόκαλο. Σταθερά, όχι χάδι.
- Κρατάς 10 με 15 λεπτά χωρίς να αφήνεις «να δω αν σταμάτησε». Κάθε τέτοιος έλεγχος ξεκινάει το ρολόι από την αρχή.
- Βαμβάκι στο σπίτι δεν βάζουμε. Όταν το βγάζεις, συχνά ξεκολλάει το πήγμα και ξαναρχίζει όλο.
Πας σε γιατρό αν δεν σταματήσει μετά από περίπου 20 λεπτά συνεχούς πίεσης, αν έγινε μετά από χτύπημα στο κεφάλι ή αν οι ρινορραγίες είναι πολύ συχνές.
(Μαμά, γιαγιά, σας αγαπώ. Αλλά κεφάλι μπροστά.)
3. Πτώση στο βουνό: «Δεν είναι τίποτα, συνεχίζω» vs. «Δύο λεπτά για καθάρισμα»
Trail, πτώση, γδαρμένο πόδι και χέρι. Τίποτα δραματικό, δεν έτρεχε καν αίμα. Τον παρακαλούσαμε να κάτσει δύο λεπτά να το καθαρίσουμε. Όχι να το γιατρέψουμε, απλώς να σιγουρευτούμε ότι δεν έμεινε χώμα μέσα και να το καλύψουμε, να μην μπει κάτι. Δεν καθόταν. Το κλασικό.
Η αλήθεια:
- Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι το ξέπλυμα: άφθονο καθαρό νερό ή φυσιολογικός ορός, μέχρι να φύγουν χώματα και πετραδάκια.
- Μετά, καθαρή γάζα ή επίθεμα από πάνω. Αυτό είναι το «σφράγισμα» που χρειάζεται μια πληγή που δεν αιμορραγεί.
- Το αιμοστατικό είναι για αιμορραγία που δεν σταματάει με πίεση. Σε γδάρσιμο που δεν τρέχει αίμα δεν προσθέτει κάτι.
- Το αντισηπτικό, το περίφημο betadine, δεν είναι το πρώτο βήμα. Πρώτα νερό, μετά όλα τα άλλα. Στο αρχικό άρθρο είχα γράψει ότι είναι «για επαγγελματίες». Υπερέβαλα. Απλώς δεν αντικαθιστά το ξέπλυμα.
Δύο λεπτά στον σταθμό, απέναντι σε μια μόλυνση που μπορεί να σε κρατήσει εκτός για εβδομάδες. Εσύ ξέρεις.
4. Κρυοσπρέι: «Όσο πιο κοντά, τόσο πιο γρήγορα» vs. «Από απόσταση, και ποτέ σε πληγή»
Το κρυοσπρέι είναι το μαγικό ραβδί των σταθμών. Έχω δει δύο λάθη με αυτό.
Το πρώτο: ψέκασμα από πολύ κοντά και για πολλή ώρα, σε σημείο που κινδυνεύεις με ψυχρό έγκαυμα. Ναι, το κρύο καίει. Είναι το ίδιο λάθος με τον πάγο κατευθείαν στο δέρμα.
Το δεύτερο: ψέκασμα από τη σωστή απόσταση, σε άνθρωπο που πονούσε πολύ, αλλά πάνω σε ανοιχτές πληγές. Αυτό δεν γίνεται.
Η αλήθεια:
- Απόσταση όπως τη γράφει η συσκευασία, συνήθως γύρω στα 20–30 εκατοστά.
- Σύντομοι ψεκασμοί λίγων δευτερολέπτων, όχι συνεχόμενο ψέκασμα.
- Ποτέ σε ανοιχτό ή σπασμένο δέρμα.
- Και το σημαντικότερο: το κρυοσπρέι κρύβει τον πόνο, δεν θεραπεύει τίποτα. Αν συνεχίσεις «επειδή πέρασε», μπορεί να τρέχεις πάνω σε τραυματισμό.
5. Διάστρεμμα: «Πάγος και ακινησία» vs. «Προστασία και μετά κίνηση»
Όλοι μάθαμε το RICE: ξεκούραση, πάγος, συμπίεση, ανύψωση. Η πιο σύγχρονη προσέγγιση λέγεται, αρκετά γλυκά, PEACE & LOVE.
Τις πρώτες μέρες (PEACE) προστατεύεις το σημείο, το ανεβάζεις, το συμπιέζεις και προσέχεις με τα αντιφλεγμονώδη, γιατί η φλεγμονή είναι μέρος της επούλωσης. Μετά (LOVE) έρχεται σταδιακή φόρτιση, κίνηση και αισιοδοξία. Ναι, η αισιοδοξία είναι μέρος της οδηγίας.
Ο πάγος για τον πόνο δεν απαγορεύεται, τυλιγμένος σε πανί. Απλώς δεν είναι θεραπεία. Και η πλήρης ακινησία για μέρες δεν βοηθάει.
6. Κράμπα: «Σου λείπει αλάτι» vs. «Σου λείπουν προπονήσεις»
Μπανάνα, αλάτι, μαγνήσιο. Κάθε σταθμός έχει τη δική του θεραπεία για την κράμπα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι κράμπες στους αγώνες συνδέονται κυρίως με την κόπωση του μυός και με το ότι τρέχεις πιο γρήγορα ή πιο πολύ από όσο έχεις προπονηθεί. Η αφυδάτωση και τα άλατα είναι πολύ πιο αδύναμη εξήγηση από όσο νομίζουμε.
Στη στιγμή βοηθάει μια ήπια διάταση του μυός που «κλείδωσε». Μακροπρόθεσμα βοηθάει η προπόνηση και ο σωστός ρυθμός στον αγώνα.
7. Νερό: «Πίνε όσο περισσότερο μπορείς» vs. «Πίνε όταν διψάς»
Από τα πιο επικίνδυνα «καλά» που βλέπω. Η υπερβολική κατανάλωση νερού σε μεγάλους αγώνες μπορεί να ρίξει επικίνδυνα το νάτριο στο αίμα (υπονατριαιμία). Ναυτία, πονοκέφαλος, πρήξιμο και σύγχυση μπορεί να μοιάζουν με αφυδάτωση, και τότε το ένστικτο είναι «πιες κι άλλο». Είναι το χειρότερο που μπορείς να κάνεις.
Ο κανόνας είναι απλός: πίνεις όταν διψάς. Αν κάποιος στον σταθμό είναι μπερδεμένος ή ζαλισμένος, δεν του δίνουμε άλλο νερό «για σιγουριά». Τον πάμε στους διασώστες.
8. Θερμοπληξία: «Τύλιξέ τον και πάμε νοσοκομείο» vs. «Πρώτα ψύξη, μετά μεταφορά»
Δρομέας που καταρρέει στη ζέστη, μπερδεμένος, με καυτό δέρμα (που μπορεί ακόμα να ιδρώνει). Εδώ μετράει κάθε λεπτό, και ο κανόνας της αθλητιατρικής είναι «cool first, transport second»: πρώτα ψύξη, μετά μεταφορά.
- Καλείς 112 ή 166 και τους διασώστες του αγώνα.
- Ξεκινάς ψύξη αμέσως. Το καλύτερο είναι βύθιση σε κρύο νερό. Αλλιώς συνεχόμενο κρύο νερό πάνω του και παγωμένες πετσέτες που τις αλλάζεις συνέχεια.
- Δεν τον τυλίγεις σε κουβέρτα.
Αν κρατήσεις μία παράγραφο από όλο το άρθρο, κράτα αυτή.
Από το αρχικό άρθρο: όσα ισχύουν ακόμα (με ενημέρωση)
«Γύρισε η γλώσσα του»
Η γλώσσα δεν «γυρίζει» και δεν καταπίνεται. Σε άνθρωπο αναίσθητο πέφτει προς τα πίσω και κλείνει τον αεραγωγό. Γέρνεις απαλά το κεφάλι προς τα πίσω και σηκώνεις το πηγούνι. Αν αναπνέει φυσιολογικά, τον βάζεις στο πλάι (θέση ανάνηψης). Αν δεν αναπνέει, καλείς 112 ή 166 και ξεκινάς ΚΑΡΠΑ. Τα δάχτυλα δεν μπαίνουν στο στόμα.
Εγκαύματα
Ούτε βούτυρο, ούτε οδοντόκρεμα, ούτε πάγος. Δροσερό τρεχούμενο νερό για 20 λεπτά, όσο πιο γρήγορα γίνεται. Βγάζεις δαχτυλίδια και ρολόι και το καλύπτεις χαλαρά με μεμβράνη τροφίμων. Πας σε γιατρό αν είναι μεγαλύτερο από την παλάμη, αν είναι σε πρόσωπο, χέρια ή γεννητικά όργανα ή αν έχει φουσκάλες σε μεγάλη έκταση. Για το ηλιακό έγκαυμα, που οι δρομείς το ξέρουμε καλά: δροσερό ντους, ενυδάτωση, σκιά. Το γιαούρτι το κρατάμε για το πρωινό.
Πνιγμονή
Αν βήχει, τον αφήνεις να βήχει και τον ενθαρρύνεις, γιατί ο βήχας είναι το καλύτερο εργαλείο. Αν ο βήχας σταματήσει ή δεν βγάζει τίποτα: έως 5 χτυπήματα ανάμεσα στις ωμοπλάτες και μετά έως 5 κοιλιακές ωθήσεις (Heimlich), εναλλάξ. Αν χάσει τις αισθήσεις του, καλείς 112 ή 166 και ξεκινάς ΚΑΡΠΑ. Δεν βάζεις δάχτυλα στα τυφλά στο στόμα.
Χτύπημα στο κεφάλι και πάγος
Ο πάγος σε απλό χτύπημα χωρίς ανοιχτή πληγή επιτρέπεται, για το πρήξιμο. Πάντα τυλιγμένος σε πανί, ποτέ κατευθείαν στο δέρμα. Πας σε γιατρό αν μετά το χτύπημα υπάρξει εμετός, σύγχυση, υπνηλία, πονοκέφαλος που χειροτερεύει ή απώλεια αισθήσεων.
Τελευταία λέξη
Δεν είμαι γιατρός. Είμαι δρομέας που πέρασε αρκετές ώρες σε σταθμούς και είδε αρκετά λάθη, κάποια και δικά μου. Οι οδηγίες αλλάζουν, και αυτό το άρθρο το ξαναέγραψα ακριβώς επειδή κάποια από όσα έγραφα το 2017 είχαν αλλάξει.
Αν θες να το πάρεις στα σοβαρά, και θα έπρεπε, κάνε ένα σεμινάριο πρώτων βοηθειών, όπως αυτά του Ερυθρού Σταυρού. Και την επόμενη φορά που θα δεις κάποιον να ξεκαρφώνει την παραμάνα από τον αριθμό του με τον αναπτήρα στο χέρι, πες του να περιμένει δύο λεπτά.
Οι διασώστες είναι δίπλα.
